Zandmotor-westduinpark-2

De Delflandse kust is één van de ‘zwakke schakels’ van Nederland. Dit zijn smalle kustgebieden die in de toekomst niet sterk genoeg zijn om ons te beschermen tegen de zee. De Delflandse kust is ongeveer vijftien kilometer lang en loopt van Hoek van Holland tot aan de zuidelijke havendam van Scheveningen. De kust is nú veilig, maar niet op lange termijn. Om ook over vijftig jaar de gestegen zeespiegel en de krachtiger golven te weerstaan, wordt de kust versterkt. Dit gebeurt door extra duinen aan te leggen aan de zeezijde van de bestaande duinen en extra breed strand.

Werkzaamheden

De werkzaamheden zijn 26 november 2008 gestart en duren tot eind 2011. Er is begonnen met de aanleg van het natuurgebied tussen Hoek van Holland en ’s-Gravenzande. Om overlast zo veel mogelijk te beperken vinden de meeste werkzaamheden in het najaar en de winter plaats. Alleen op rustige delen van het strand wordt in de zomer en de lente gewerkt. Voor de veiligheid worden de delen van het strand waar gewerkt wordt afgesloten. De delen waar niet wordt gewerkt én de strandpaviljoens zijn gewoon bereikbaar.

Waarom wordt de kust versterkt?

Het klimaat verandert. De zeespiegel stijgt en de golven worden krachtiger. Uit onderzoek blijkt dat een aantal plekken in de kust van Noord- en Zuid-Holland in de toekomst niet voldoet aan de veiligheidseisen. De kust is er nú veilig, maar niet op lange termijn.  De kust moet bestand zijn tegen een hoge waterstand die eens in de 10.000 jaar voor kan komen. Daarvoor zijn er structurele en duurzame maatregelen nodig. De Delflandse kust, een gebied dat loopt van Hoek van Holland tot de haven van Scheveningen, is zo’n zwakke schakel.

Hoe wordt de kust versterkt?

Om de Delflandse kust de komende 50 jaar veilig te stellen, zijn er drie methoden van aanpak onderzocht: ophogen van de duinen, zeewaarts verbreden van de duinen of royaal zeewaarts verbreden van de duinen.

De beste oplossing is zeewaarts verbreden van de duinen.Dit alternatief geeft ook meer ruimte voor natuur en recreatie. De aanpak bestaat uit de aanleg van een extra duinenrij aan de zeezijde van de bestaande duinen. Zo ontstaat een breder duin op de plekken die nu te smal zijn. Het strand wordt verbreed, zodat het overal 170 tot 200 meter breed is bij laag water. Ook de vooroever wordt opgehoogd, zodat de zeebodem geleidelijk afloopt.

Het materiaal voor de operatie komt van de zeebodem. Baggerschepen halen circa 12,5 miljoen kubieke meter zand van de zeebodem en spuiten dit op het strand. Bulldozers en graafmachines zorgen ervoor dat het zand op de juiste plaats komt. Om te voorkomen dat het wegwaait, beplanten we het nieuwe duin met helmgras. De wind voorziet de duinen in de toekomst van zand met als resultaat natuurlijke groei en sterkere duinen.

Met de verbreding van het strand verdwijnt de huidige bocht in de kustlijn. De nieuwe rechte kustlijn zorgt voor minder slijtage van het strand door de zee.

De strandpaviljoens blijven

Tijdens de werkzaamheden in de zomer en de lente blijven de strandpaviljoens gewoon op het strand. De paviljoens krijgen op het nieuwe strand een locatie die vergelijkbaar is met de situatie voor de werkzaamheden.

Wat gebeurt waar?

Westduinpark

Hier wordt het strand breder. De duinen zijn hier al breed en hoog genoeg. De bestaande paden naar het strand worden deels vernieuwd.  Onlangs is gestart met de werkzaamheden aan het gedeelte Westduinpark . Hier wordt het strand verbreed en de zeebodem vlak voor de kust wordt opgehoogd. Ook worden de strandslagen heringericht. De duinen worden ter hoogte van Westduinpark niet verbreed. Naar verwachting zijn de werkzaamheden gereed vóór de start van het nieuwe strandseizoen op 1 april 2011. De overlast voor recreanten en ondernemers wordt hiermee beperkt.

Kijkduin

De badplaats krijgt een extra duinenrij en een breder strand. Het uitzicht op zee vanaf de boulevard blijft, ondanks de bredere duinen. Over de nieuwe duinen en parallel aan de boulevard komt een schelpenpad. Het Deltaplein wordt groter richting zee. Vanwege de bredere duinen worden de strandopgangen 1 t/m 5 verlengd en een gedeelte van de paden vernieuwd. De huidige strandtrappen worden vernieuwd en bij de speelboot op de boulevard komt er een extra trap naar het strand. Ten zuiden van Kijkduin, vanaf de parkeerplaats aan de Machiel Vrijenhoeklaan, komt er nog een extra strandopgang. De strandpaviljoens krijgen een vergelijkbare locatie.

Solleveld

Ter hoogte van Solleveld komt een extra duinenrij en een breder strand. De strandopgangen over de duinen, Watertoren en Schelppad, worden verlengd. De strandpaviljoens krijgen een vergelijkbare locatie.

Ter Heijde

Hier komt een extra duinenrij. Het strand is breed genoeg dankzij zandopspuitingen in 2003 en 2004. De strandopgangen over de duinen, Molenslag, Karel Doormanweg en Strandweg, worden verlengd. De strandpaviljoens krijgen een vergelijkbare locatie.

Zandmotor – Een tijdelijk eiland voor de kust

Zandmotor-westduinpark-1

Waarom de Zandmotor?

  • Anticiperen op klimaatverandering door de kust te laten meegroeien met de stijgende zeespiegel
  • Ruimte maken voor natuur en recreatie
  • Investeren in innovatie en kennisontwikkeling

Bouwen met de natuur

Met de zandmotor zal een grote hoeveelheid zand (circa 21,5 miljoen kuub), in de vorm van een haak die vastzit aan de kust, worden aangebracht ter hoogte van natuurgebied Solleveld, ten no orden van Ter Heijde (tussen Hoek van Holland en Kijkduin). Door wind, golven en zeestroming groeit de kust op natuurlijke wijze aan: het principe van ‘bouwen met de natuur’. Zo levert de zandmotor een bijdrage aan de kustveiligheid voor de toekomst en ont staat er meer ruimte voor natuur en recreatie.

Het project Zandmotor Delflandse kust is een gezamenlijk initiatief van het ministerie van Verkeer en Waterstaat en de provincie Zuid – Holland dat wordt gerealiseerd in nauwe samenwerking met de gemeenten Den Haag, Rotterdam en Westland, het Hoogheemraadschap van Delfland en de Milieufederatie Zuid – Holland. Het projectbudget voor aanleg en beheer is circa 70 miljoen euro. Het ministerie van Verkeer en Waterstaat en de provincie Zuid – Holland dragen beide bij; wa arvan 30 miljoen euro komt uit de crisismiddelen (conform het Aanvullende Beleidsakkoord).

Nederland laat met de innovatieve zandmotor opnieuw zien wereldwijd voorop te lopen als het gaat om waterwerken. Nergens in de wereld is de zandmotor op deze schaal toegepast. De kennis en kunde over deze duurzame en natuurlijke manier van kustversterking kan Nederland in de toekomst ook internationaal inzetten en daarmee haar top – 1 positie als het gaat om watermanagement verder versterken.

De werking van zandmotor

De Zandmotor is een grote berg zand heeft de vorm van een haak, die 1,5 kilometer de zee in steekt. Op het strand ligt dan een basis van 2 kilometer breed. Deze haak komt ten noorden van Ter Heijde te liggen, op de hoogte van natuurgebied Solleveld.

Wacht tot wind, stroming en golven het zand verspreiden langs de kustlijn, en de kust van Hoek van Holland tot Scheveningen zal vanzelf met 150 meter aangroeien. Dit plan om zowel de kust te beschermen als om extra (recreatie)gebied te winnen klinkt erg simpel, maar zou wel eens werkelijkheid kunnen worden.

Het zand wordt eerst in zee gespoten: dit heet onderwatersuppletie. Vervolgens kan het werk beginnen. Bulldozers en graafmachines verplaatsen het zand zo, dat er een schiereiland in de vorm van een haak ontstaat, met een duinmeer.

De haak wijst bij aanleg naar het noorden, maar golven, wind en zeestroming verplaatsen het zand en veranderen het schiereiland geleidelijk van vorm. Na 5 jaar is de haakvorm vrijwel geheel verdwenen doordat het zand zich door de natuurinvloed naar het noorden heeft verplaats. De precieze vorm en de diepte van het duinmeer of lagune zijn afhankelijk van het weer.

De volgende 10 jaar zal het zand zijn eigen weg volgen en na 20 jaar is de Zandmotor volledig opgegaan in een breder strand en nieuwe duinen.

 Zandsuppleties succesvol

Door schaalvergroting en technische vooruitgang zijn de kosten van zandsuppleties gedaald. Veel zandsuppleties worden nu onder water uitgevoerd. De natuur blijkt goed in staat het zand verder te verdelen, en te zorgen dat er voldoende zand op het strand terecht komt. Ook is er nu meer inzicht in de invloed van golven, stroming en wind op de aanwas en afslag van de kustlijn.

Bij zandsuppleties wordt het zand nu nog direct op of voor het strand opgespoten.

Kust lijn bewaren?  Kustlijn uitbreiden!Zandmotor-westduinpark-3

Het idee om meer zand aan te brengen dan noodzakelijk om de kustlijn in stand te houden, lag voor de hand. Met zandsuppleties kunnen we de kust ook verbreden, niet alleen op zijn plek houden. De kust laten meegroeien met de stijgende zeespiegel kan een goede manier zijn om met klimaatverandering om te gaan. Extra kustgebied voor natuur en recreatie is een aanwinst voor ons dichtbevolkte land.

Superduin, eiland of zandbank

Door zand aan te brengen op de ene plek aan de Noordzeekust, kan op een andere plaats het strand uitgebreid worden. Wanneer we op een zorgvuldig gekozen locatie een soort van superduin, eiland of zandbank vormen, zal het zand zich vanzelf verspreiden over de kustlijn. Het tijdelijke eiland zou gebruikt kunnen worden voor recreatie of natuur. Het proefproject zoals dat nu in ontwikkeling is heeft de naam Zandmotor gekregen.

De Zandmotor

Het project de Zandmotor houdt in dat er op één locatie voor de Delflandse kust een enorme hoeveelheid van 21,5 miljoen kuub zand wordt gestort , waarna de natuur het werk zal doen. Geduld is daarbij wel noodzakelijk, het kan een jaar of vijftig duren voordat al het zand geleidelijk afgezet is op de kustlijn. Tussentijds worden de ontwikkelingen goed in de gaten gehouden, en wanneer nodig aangepast. Het project is nu in het stadium dat er een uitgewerkt plan is.

Het resultaat

Het resultaat zal naar verwachting een ‘natuurlijk’ aangegroeide kustlijn zijn die bescherming tegen de zee, en ook ruimte biedt aan recreanten en natuurliefhebbers. Als het proefproject voor de Delflandse kust slaagt, zullen ‘zandmotoren’ ook verderop langs onze zandige kust ingezet kunnen worden.

De Zeereep

De zeereep is in hoofdzaak na 1850 ontstaan door waterstaatactiviteiten. In het kader van de kustverbreding is de zeereep uitgebreid. Er is voor de bestaande zeereep een nieuwe duinenrij aangelegd. De zeereep is het gebied van milieuovergangen. Van zout naar zoet en van nat naar droog. In de lage duintjes van de embryonale duinen is het grondwater zout tot brak, in de hogere duinen van de witte duinen is het licht brak of zelf s geheel zoet doordat zich een zoetwaterlens gevormd heeft.

Qua biodiversiteit is het één van de armste landschappen. Ondanks de dynamiek kan er in witte duinen een aantal zeer karakteristieke planten en dieren voorkomen, waaronder de blauwe zeedistel. Daarbij neemt over het geheel genomen de soortenrijkdom toe met een afname van de verstuiving.

De Zeereep is zo droog dat planten die er groeien maatregelen hebben genomen tegen uitdroging, wind en water. Voorbeelden hiervan zijn; de Zeeraket, slaat een watervoorraad op in zijn dikke vlezige bladeren. Helmplanten nemen het water op in hun uitgebreide wortelstelsel en bij heet en droog weer rolt het blad zich op. De huidmondjes op het blad liggen diep weggestopt. Andere planten profiteren van de beschutting die de helm biedt. De Zeemelkdistel beschermt zich met een waslaagje.

De zeereep is erg kalkrijk en alleen kalkminnende planten kunnen er groeien.

Verstuiving

De Zeereep is eigenlijk altijd in beweging. De wind beukt als eerste op de zeereep. Het zand van het strand wordt meestal naar de zeereep geblazen en stuift door tot over de zeereep, de zeereep “rolt”als het ware. Bij zware storm wordt er van de zeereep soms grote stukken weggeslagen en moeten planten weer opnieuw terrein veroveren. Aan de kust bij het Westduinpark is gewerkt aan kustversterking. ( zie hoofdstuk zandmotor) .  Planten die kunnen groeien op de zeereep zijn:

Helmgras

Helmgras heeft lange wortels die zich naar alle kanten uitbreiden maar ze wortelen niet diep. Ze kunnen zelfs tegen bloot liggen. De plant verdraagt het schuren van het zand. Als er zand over de plant komt groeit ze zo weer door. Ze houdt met haar manier van groeien het zand vast. Helmgras kan goed tegen droogte want dan rolt het blad op. De huidmondjes worden dan door meerdere lagen beschermd. De wortels van de plant kunnen NIET tegen zout water, de plant gaat dan dood.

De blauwe zeedistel

Niet alleen de bloemen zijn blauw maar de hele plant heeft iets blauwachtigs over zich. Het is een beschermde plant. In het Westduinpark komt de plant op enkele plaatsten voor.

Zandzegge

Zandzegge lijkt op gras. Hij groeit op kaal zand en heeft uitlopers in een opvallend rechtlijnig patroon. Dat is goed te herkennen aan de lange groene strepen. Deze zegge met zijn driekantige bloeistengel zie je op voedselarm zand in de duinen en is veel te zien bij de zeereep.

Zeeraket

De Zeeraket is een opvallende plant die onder barre omstandigheden kan groeien. Hij heeft vetplantachtige bladeren, lila soms wit. Verteringsresten van dode dieren en planten en de afbraak daarvan leveren  voedingstoffen op die de plant nodig heeft. De plant kwam algemeen aan de Nederlandse kust voor maar is door de kustafslag sterk verminderd. De plant heeft een voor ons ongewone manier van verspreiden, maar voor de woestijn normaal. Hij doet dit niet door het verwaaien van het zaad maar in de herfst als de plant afsterft waait hij geheel weg en beland ergens waar het zaad kan ontkiemen.

Zandhaver

Zandhaver groeit op droge kalkhoudende zandgronden, met een open begroeiing en een regelmatige aanvoer van vers zand en voedingsstoffen. Het is een typische plant van de zeereep. De larve van de zandhavervlieg heeft zandhaver nodig om zich te ontwikkelen. Deze planten zijn echte pioniers en maken de eerste bedding op de overgang naar de zeereep van het zoute naar het zoete