Westduinpark

Ontstaansgeschiedenis

De Noordzee heeft niet altijd op dezelfde plek gelegen.Tijdens de laatste ijstijd ( ca. 110.000- tot 10.000)was er geen Noordzee. Nederland was toen onderdeel van een  poollandschap, die zich uitstrekte van Jutland tot midden Engeland. Het was een enorme vrijwel onbegroeide stuivende zandvlakte met een permanent  bevroren ondergrond. Ten noorden van de poolwoestijn lag een honderden meters dik pakket van landijs, dat zich uitstrekte van West Ierland over heel Scandinavië en Noord Siberië.

Wadden

Ongeveer 20.000 jaar geleden ging de ijskap smelten waardoor de zeespiegel meer dan 100  meter steeg en de tegenwoordige Noordzee volliep. De kustlijn kwam meer oostelijker te  liggen tot aan de voet van de Utrechtse heuvelrug. Voor onze kust ontwikkelde zich ca. 5.500  jaar voor Christus een stel zandbanken, waarachter een waddenzee ontstond.

Het ontstaan van het strandwallenlandschap

In de volgende paar eeuwen werden  de zandbanken afgebroken en het zand werd naar het  oosten verplaatst en daar opnieuw in strandwallen afgezet. Op deze hoge strandwallen  gingen mensen wonen. De eerste strandwal ligt tussen Rijswijk, Voorburg en Voorschoten.  Er volgde nog meer strandwallen tussen Loosduinen, Den Haag via Wassenaar richting  Leiden.  Ook zijn er strandwallen tussen Kijkduin, Scheveningen, Wassenaar en Voorhout.  De  strandwallen werden onderbroken door gaten, waarin de rivieren in zee uitmonden, zoals de  Oude Rijn. Tussen de  strandwallen vormden zich door aanslibbing en veengroei,stukken land.

Strandvlakten

Strandvlakten Tussen de strandwallen bevonden zich strandvlakten, deze werden zo goed van de zee afgesloten dat de zoute bodem verzoette en zich veen kon vormen. Zo ontstond het karakteristieke strandwallenlandschap, afwisselende stroken zand en veen. Op de hoge strandwallen werden wegen aangelegd en woningen gebouwd. Met het duinzand werden de moerassen en het veen ontgonnen, zodat de grond kon worden gebruikt voor landbouw en veeteelt. Op oude kaarten is dit nog goed te zien.

Het uitgestrekte landschap van duinen en bossen met een rijke flora en fauna leverde in materieel opzicht weinig op . Welgestelden kochten stukken grond of pachten het recht om te jagen en heersten op deze manier over grote stukken duingebied. De Westduinen waren particulier eigendom van Koning Willem I ( een grenspaal van zijn jachtdomein is bewaard gebleven)  stukken duingebied waren in zijn bezit en hij liet aan de duinrand boerderijtjes bouwen. Omdat aan zand geld verdiend kon worden werd dit afgegraven en verkocht. Met de gewoonte om duinen als jachtgebied te verpachten is men doorgegaan tot in de 20 e eeuw.

Ontwikkelingen in de laatste eeuw

Van de oorspronkelijke duinen is vrijwel niets meer over. De buitenste duinenrij, de zeereep is in hoofdzaak na1850 ontstaan door waterschapsactiviteiten. De verdere vormgeving is beïnvloed door het storten van zand dat vrijkwam bij het graven van de Scheveningse haven en door het storten van puin en stadsvuil. De duinen waren vrij toegankelijk en hadden erg te lijden onder het gedrag van de dagjesmensen, die hier hun vertier zochten. Het natuurgebied en ook de kustwal kwamen in de gevarenzone. Tijdens de crisisjaren rond 1930 werden deze duinen met behulp van werklozen verstevigd, nieuwe paden aangelegd en herplant. Er werden veel planten/ struiken en bomen gebruikt die niet in het duingebied thuishoren.

Boerderij Bosch en Duin

Aan de voet van de duinen, aan het einde van de De Savornin Lohmanlaan bij de Laan van Poot, stond eeuwenlang een kleine boerderij “Bosch en Duin”. Ruim vier eeuwen is op deze plaats landbouw en veeteelt bedreven. De boerderij lag beschut achter de duinen en in de hier achter gelegen Segbroekpolder kon de boer zijn vee weiden.

De familie van der Made was tot 1940 de laatste bewoner, die naast het boerenbedrijf ook een soort camping exploiteerde. De boerderij overleefde de oorlog niet en werd later gesloopt. Op de plek waar de boerderij stond kun je nu zomers bij een kraam een patatje of ijsje eten.

Haven en Kazerne

Het had weinig gescheeld of in de duinen bij de Kwartellaan was een zeehaven gegraven en een treinstation aangelegd. Maar door allerlei bouwkundige problemen is hiervan afgezien en heeft men de haven 2 km noordelijk e aangelegd, vlak bij het oude dorp Scheveningen.

Rond 1900, kwam er bij het graven van de 1e binnenhaven veel zand vrij, dit is o.a. gestort in de duinen. Omdat los zand verschrikkelijk stuift werd dit afgedekt met voedselrijk tuinafval van de gemeentelijke plantsoenendienst, waardoor de duinvegetatie werd verdrongen en er gewonere plantensoorten gingen groeien.

In 1908 presenteerde architect Berlage een uitbreidingsplan van Den Haag, hierin was onder meer tussen de Nieboerweg en de Savornin Lohmanlaan een immens kazernecomplex gepland met een bijbehorende oefenterrein in de duinen. Alle andere kazernes in Den Haag zouden dan kunnen verdwijnen. Dit plan riep zoveel weerstand op bij politici, burgers en militairen, dat het nooit is uitgevoerd.

Aanleg Westduinpark en Huisvuil

Omstreeks 1925 nam het bezoek aan duin en strand zo sterk toe, dat het jonge duinlandschap letterlijk onder de voeten van de talrijke Hagenaars verdween, alleen maar door hier te lopen.

Er werd besloten van de Westduinen een Westduinpark te maken en hiervoor maakte de Gemeenteplantsoenen een plan.

Door de grote werkeloosheid werd gezocht naar werkverschaffingsprojecten en omdat voor de aanleg van het Westduinpark , veel en grote hoeveelheden grond moest orden verplaatst ,vond men dit een uitstekend idee. Vanaf 1933 werd met de hulp van werkelozen de duinen omgevormd tot park, er werden paden aangelegd heesters en bomen geplant en de duinen afgesloten met prikkeldraad, zodat het duin werd gespaard. Als je nu het Westduinpark bezoekt loop je door een aangelegd park en niet door het oorspronkelijke duingebied.

Den Haag moest ook een oplossing vinden voor het huisvuil. Voorgesteld werd het huisvuil over te brengen naar de Westduinen en het met een laag van minimaal een halve meter zand af te dekken. Deze ‘vuilnis’duinen liggen meer aan de Scheveningse kant.  In de duinen ter hoogte van Duindorp werden in 1904 de zendmasten van Radio Scheveningen geplaatst, tot 1999 heeft men hiervan gebruik gemaakt.

De invloed van de oorlog

Op 1 mei 1942 werden het strand en duinen verboden gebied verklaard door de Duitsers. Er werd een uitgebreid stelsel van ondergrondse verdedigingswerken aangelegd, dat deel uitmaakte van de Atlantikwall. De duinen werden versterkt met zwaar bewapende betonnen bunkers, er werden mijnen gelegd en betonnen anti-tank versperringen gemaakt. Op hoge bunkers in de duinen werd afweergeschut geplaatst en ter hoogte van De Savornin Lohmanlaan stond op “De Vulkaan” een radarinstallatie, het zogeheten broodrooster. Deze bunker is nu zeer bekend bij de vogeltrektellers. Het is een ideale plek om de vogeltrek te volgen. Bij een aantal bunkers is nu een toegang gemaakt voor de vleermuizen om te kunnen overwinteren.

Na de oorlog lieten de bezetters in de duinen bunkers, munitiedepots, prikkeldraad en kustversperringen achter. Veel is er opgeruimd en de bunkers zijn later afgesloten vanwege veiligheid. Het duinlandschap is beïnvloed door de vormen van de enorme bunkers. De hoogste bunker is zo 33 meter boven ANP.

In één van de bunkers vlak bij Duindorp aan de Baden Powellweg kreeg een padvindersgroep hier hun clubhuis en noemde het “De Ridderzaal”. Nadat de padvinders eind jaren veertig  naar een ander clubhuis vertrokken, werd besloten hier het Nationaal Filmarchief te huisvesten. Vanwege de constante lage temperatuur niet hoger dan 5 graden, lopen de kostbare films daar de minste schade op en blijven ze goed geconserveerd voor de toekomst.